BEDAŞ Bölgesinde Trafo Sahibi Olmak: Süreçler ve İletişim

İstanbul’un Avrupa yakasında kendi trafo merkezi olan bir fabrika, site ya da ticari bina, elektrik dağıtım şirketiyle sıradan bir abonenin olduğundan çok daha yakın bir ilişki içindedir. Bağlantı aşamasından planlı kesintilere, bakım için enerji kesme taleplerinden arıza bildirimlerine kadar birçok konuda muhatap BEDAŞ’tır. Bu yazıda BEDAŞ trafo sahibi işletmeler için dağıtım şirketiyle temas noktalarını, her birinde nelere dikkat edilmesi gerektiğini ve işletme sorumlusunun bu ilişkideki rolünü anlatıyorum.

BEDAŞ trafo sahipleri için ne ifade eder?

Boğaziçi Elektrik Dağıtım A.Ş. (BEDAŞ), İstanbul Avrupa yakasındaki ilçelerde elektrik dağıtım şebekesini işleten şirkettir. Anadolu yakasında aynı görevi AYEDAŞ yürütür. Dağıtım şirketi, enerjiyi şebekeden tüketiciye ulaştıran kabloların, hatların ve dağıtım merkezlerinin sahibi ve işletmecisidir. Elektrik faturanızı gönderen tedarik şirketi ile dağıtım şirketi farklı kuruluşlardır; trafo sahibi bir işletmenin teknik konulardaki muhatabı dağıtım şirketidir.

Kendi trafosu olan işletme, şebekeye orta gerilim seviyesinden bağlanır. Bu bağlantı noktası, dağıtım şirketinin sorumluluğunun bittiği ve tesis sahibinin sorumluluğunun başladığı sınırdır. EMO’nun YG işletme sorumluluğu yönetmeliğindeki “işletme” tanımı da tam bu noktadan, yani 1 kV üzerindeki gerilimden enerjinin alındığı yerden başlar.

Sorumluluk sınırı neden önemlidir?

Bir arıza olduğunda ilk sorulan soru “sorun kimin tarafında?” sorusudur. Giriş kablosunun dağıtım şirketine ait bölümünde oluşan bir arızayı BEDAŞ giderir; tesisin kendi hücrelerinde, trafosunda ya da kablolarında oluşan bir arızanın giderilmesi ise tesis sahibinin sorumluluğundadır. Bu sınırın tek hat şemasında ve bağlantı belgelerinde açıkça görülmesi, arıza anında zaman kaybını önler.

1. Bağlantı, proje ve kabul süreçleri

Yeni bir trafo merkezi kurulurken ya da mevcut tesisin gücü artırılırken süreç dağıtım şirketine yapılan başvuruyla başlar. Genel hatlarıyla adımlar şunlardır:

1. Bağlantı başvurusu: Talep edilen güç ve bağlantı noktası için dağıtım şirketine başvurulur. Şirket, şebekenin durumuna göre bağlantı görüşünü bildirir.
2. Bağlantı anlaşması: Bağlantının koşullarını belirleyen anlaşma yapılır.
3. Proje: Trafo merkezinin elektrik projesi, yetkili mühendis tarafından hazırlanır ve onay sürecine sunulur.
4. Tesis ve kabul: Tesis projeye uygun kurulur, kabul işlemleri yapılır.
5. Enerjilendirme ve sistem kullanım anlaşması: Tesis enerjilendirilir, kullanım koşullarını belirleyen anlaşma imzalanır.

Bu sürecin ayrıntıları, Elektrik Piyasası Bağlantı ve Sistem Kullanım Yönetmeliği ile ilgili mevzuatla düzenlenir. EMO yönetmeliğine göre işletme sorumluluğu da geçici kabul çalışmalarıyla başlar; yani tesis ilk kez enerjilendirilmeden önce bir işletme sorumlusunun belirlenmiş olması gerekir. Süreci İstanbul’da trafo merkezi kurulum süreci yazısında adım adım ele alıyorum.

2. Planlı kesintiler: haberiniz olsun, hazırlığınız olsun

Dağıtım şirketleri şebekede bakım, yatırım ya da kapasite artışı için planlı kesintiler yapar ve bunları önceden duyurur. BEDAŞ’ın planlı kesinti duyuruları şirketin internet sitesi ve mobil uygulaması üzerinden takip edilebilir. Kendi trafosu olan bir işletme için planlı kesinti, sıradan bir aboneye göre daha fazla hazırlık gerektirir:

• Kesinti başlamadan önce AG tarafındaki büyük yüklerin kontrollü olarak devreden çıkarılması,
• Jeneratörlü tesislerde transfer düzeninin ve yakıtın kontrol edilmesi,
• Hassas üretim süreçlerinin ve soğuk zincirin planlanması,
• Enerji geri geldiğinde trafonun ve yüklerin kademeli devreye alınması.

İşletme sorumlusunun burada iki rolü vardır: kesinti duyurusunu takip ederek tesisi önceden uyarmak ve enerji geri geldiğinde tesisin sorunsuz devreye girdiğini kontrol etmek. Bu hazırlığın ayrıntılarını planlı kesinti hazırlığı yazısında bulabilirsiniz.

3. Arıza bildirimi: 186 ve doğru bilgi

Dağıtım şirketlerinin ortak arıza ve çağrı hattı 186’dır. Tesiste enerji kesildiğinde ilk yapılması gereken, kesintinin kaynağını ayırt etmektir: kesinti şebekeden mi geliyor, yoksa tesisin kendi koruma sistemi mi açtı? Bu ayrım, hem 186’ya yapılacak bildirimin içeriğini hem de müdahalenin kimden bekleneceğini belirler.

Arıza bildiriminde şu bilgileri hazır bulundurmak süreci hızlandırır:

• Tesisin adresi ve abone/tesisat bilgisi,
• Kesintinin başladığı saat,
• Trafo merkezinde gözlenen durum: giriş hücresinde gerilim göstergeleri, kesici konumu, röle uyarıları,
• Komşu tesislerde de kesinti olup olmadığı.

Trafo sahibi işletmelerde bildirimi, hücre göstergelerini okuyabilen ve durumu teknik olarak aktarabilen kişinin yapması gerekir. Birçok tesiste bu kişi işletme sorumlusu mühendistir; mühendisin numarasının trafo merkezinin kapısında ve tesis güvenliğinde yazılı olması bu yüzden önemlidir.

4. Bakım için enerji kesme ve verme

Bina tipi bir trafo merkezinde kapsamlı bakımın güvenli yapılabilmesi için çoğu zaman giriş tarafında da enerjinin kesilmesi gerekir. Bu, dağıtım şirketinden yapılan planlı bir talep ve koordinasyon gerektirir. Pratikte süreç şöyle işler:

1. İşletme sorumlusu bakım tarihini tesisle birlikte belirler,
2. Dağıtım şirketine enerji kesme talebi yapılır ve uygun tarih kesinleştirilir,
3. Bakım günü dağıtım şirketi ekibi giriş tarafında işlemini yapar, tesis tarafında beş altın kurala göre manevra ve topraklama yapılır,
4. Bakım sonunda tesis tarafı hazır hâle getirilir, enerji verme dağıtım şirketiyle koordineli olarak gerçekleştirilir.

Bu sürecin en çok aksadığı nokta zamanlamadır. Talep son dakikaya bırakıldığında bakım tarihi ertelenir. Bu yüzden yıllık bakımı en az birkaç hafta önceden planlamanızı öneririm. Bakımın teknik adımlarını trafo bakımı nasıl yapılır yazısında anlattım.

5. Tesisteki değişikliklerin bildirimi

EMO’nun YG işletme sorumluluğu yönetmeliğinin 8. maddesi, tesiste yapılan değişikliklerin EMO’ya ve enerji sağlayan kuruluşa bildirilmesini işverenin yükümlülüğü olarak tanımlar. Dağıtım şirketine bildirilmesi gereken başlıca değişiklikler şunlardır:

• Trafo gücünün artırılması ya da trafo değişimi,
• Yeni bir trafo veya OG hücresi eklenmesi,
• Tesise jeneratör, güneş enerjisi sistemi gibi bir üretim kaynağı eklenmesi,
• İşletme sorumlusunun değişmesi,
• Tesisin devri ya da işletmecinin değişmesi.

Bildirilmemiş bir değişiklik, bir arıza ya da kesinti sırasında dağıtım şirketinin tesisi yanlış bilgiyle değerlendirmesine yol açabilir. Özellikle tesise eklenen bir üretim kaynağı, şebeke tarafında çalışan ekipler için ters besleme riski anlamına gelir; bu bilginin dağıtım şirketinde kayıtlı olması güvenlik açısından şarttır.

6. Ölçü hücresi ve sayaç

Orta gerilimden bağlı tesislerde enerji, ölçü hücresindeki akım ve gerilim trafoları üzerinden ölçülür. Ölçü hücresi ve sayaç bölmesi dağıtım şirketi tarafından mühürlenir; mühürlü alanlara tesis sahibi ya da işletme sorumlusu tek başına müdahale edemez. Ölçü hücresinde bir arıza ya da şüpheli bir durum görüldüğünde dağıtım şirketine bildirilmesi gerekir. Bu konuyu ölçü hücresi ve mühürlü alanlar yazısında ayrıca ele alıyorum.

Dağıtım şirketi kontrolleri ve tespitler

Dağıtım şirketleri, şebekelerine bağlı müşteri tesislerinde zaman zaman kontroller yapabilir; özellikle bağlantı noktasında, ölçü hücresinde ya da şebekeyi etkileyebilecek bir arızanın ardından. Bu kontrollerde en sık sorulan konular; ölçü hücresi mühürlerinin sağlamlığı, koruma ayarlarının şebekeyle uyumu, tesisin topraklama durumu ve tesisin şebekeye ters besleme yapma ihtimalidir. Kontrol sırasında tesisi işletme sorumlusunun temsil etmesi ve son bakım ile ölçüm raporlarının hazır olması, tespitlerin hızlı ve doğru değerlendirilmesini sağlar.

Bir tespit yapıldığında, bunun bir tutanakla bildirilmesi ve giderilmesi için süre verilmesi beklenir. Tutanaktaki maddelerin işletme sorumlusuyla birlikte okunması, hangisinin tesis tarafında hangi işlemle giderileceğinin planlanması gerekir. Tespitin sözlü kalması ya da yalnızca güvenlik görevlisine iletilmesi, sonraki adımlarda gereksiz yazışmalara yol açar.

Yeni bir tesis devralırken dağıtım şirketi tarafında neler kontrol edilmeli?

Bir fabrika binası satın aldığınızda ya da kiraladığınızda, trafo merkezi de işletmeyle birlikte size geçer. Bu durumda dağıtım şirketi tarafında şu konuların netleştirilmesini öneririm: abonelik ve sistem kullanım anlaşmasının yeni işletmeci adına güncellenmesi, tesisin kayıtlı kurulu gücünün sahadaki trafo gücüyle uyumlu olup olmadığı, ölçü hücresi mühürlerinin ve sayacın durumu, varsa önceki işletmeciden kalan açık tespit ya da borç kayıtları. Bu kontroller, devralma sırasında yapılmazsa aylar sonra beklenmedik bir yazışma olarak geri döner. Devralmanın teknik tarafını ise trafo işletme sorumluluğu nasıl devralınır yazısında anlatıyorum.

İşletme sorumlusunun BEDAŞ ile ilişkideki rolü

EMO yönetmeliğinin 7. maddesi, enerji sağlayan kuruluşla ilişkilerin yürütülmesini işletme sorumlusunun görevleri arasında sayar. Pratikte bu şu anlama gelir:

Konu	İşletme sorumlusunun rolü
Planlı kesinti	Duyuruyu takip etmek, tesisi hazırlamak, enerji dönüşünü kontrol etmek
Arıza	Kaynağı ayırt etmek, teknik bildirimi yapmak, tesis tarafındaki müdahaleyi yönetmek
Bakım	Enerji kesme talebini koordine etmek, manevrayı yönetmek
Değişiklik	İşverene bildirim yükümlülüğünü hatırlatmak, teknik bilgileri hazırlamak
Denetim	Dağıtım şirketinin kontrollerinde tesisi temsil etmek

Bu rol, işletme sorumlusunun bir “aracı” değil, tesisin teknik temsilcisi olduğunu gösterir. Dağıtım şirketi ekipleri de karşılarında tesisin tek hat şemasını bilen, manevra talimatlarını hazırlamış bir mühendis bulduğunda süreçler çok daha hızlı ilerler.

BEDAŞ bölgesinde sık karşılaştığımız durumlar

Avrupa yakasındaki tesislerde çalışırken bazı konular tekrar tekrar karşımıza çıkar. Eski sanayi bölgelerinde onlarca yıl önce kurulmuş, tek hat şeması kaybolmuş trafo merkezleri; site ve rezidanslarda bodrum katlarda yer alan, havalandırması yetersiz trafo odaları; büyüyen fabrikalarda yıllar içinde trafo gücünün sınırına dayanmış tesisler bunların başında gelir. Bu durumların hiçbiri tek başına acil bir tehlike değildir; ama hepsi, planlı kesintide, arızada ya da güç artışı talebinde dağıtım şirketiyle yaşanacak süreci zorlaştırır. Güncel bir tek hat şeması, yazılı manevra talimatı ve bilinen bir işletme sorumlusu bu zorlukların büyük kısmını ortadan kaldırır.

Trafo merkezi kapısındaki iletişim bilgisi

Bunlara ek olarak, trafo merkezinin kapısında dağıtım şirketi ekiplerinin göreceği şekilde tesisin adı, işletme sorumlusunun telefonu ve tesis güvenliğinin iletişim numarası yazılı olmalıdır. Gece yarısı bir arıza için gelen bir ekip, kapıda bu bilgileri bulduğunda tesisle iletişime geçmek için dakikalarca uğraşmaz. Bu küçük düzenleme, kesinti süresini kısaltan ve hiçbir maliyeti olmayan önlemlerden biridir.

BEDAŞ ile yazışmalarda kayıt tutmak

Enerji kesme talepleri, tespit tutanakları ve değişiklik bildirimleri yazılı yapılmalı, cevaplarıyla birlikte tesis dosyasında saklanmalıdır. Telefonla konuşulan bir kesinti tarihi, ekip değiştiğinde kolayca unutulur. Ben her trafo merkezi için tarih sıralı tek bir yazışma klasörü tutuyorum; işletme sorumlusu değiştiğinde yeni mühendis geçmişi bu klasörden birkaç dakikada öğrenebiliyor. Bu basit alışkanlık, hem denetimde hem de olası bir anlaşmazlıkta tesis sahibinin elini güçlendirir.

Özet

BEDAŞ bölgesinde trafo sahibi olmak; bağlantı ve proje süreçlerinden planlı kesintilere, arıza bildiriminden bakım koordinasyonuna kadar dağıtım şirketiyle düzenli bir ilişki demektir. Bu ilişkinin teknik tarafını yönetmeliğe göre işletme sorumlusu yürütür; tesisteki değişiklikleri bildirmek ise işverenin yükümlülüğüdür. Avrupa yakasındaki tesisiniz için bu süreçleri bizimle yürütmek isterseniz yüksek gerilim işletme sorumluluğu sayfamızı inceleyebilirsiniz. Anadolu yakasındaki tesisler için ise AYEDAŞ süreçlerini ayrı bir yazıda ele alacağım.